Waar moet je op letten bij het kopen van een piano

Als je op zoek gaat naar een piano of vleugel, dan is het aanbod overweldigend.
Het belangrijkste is dat je gaat spelen op een instrument dat voldoet aan jouw wensen: het soort aanslag (van vederlicht tot heel zwaar), de klank, speelaard en kleur van de piano et cetera. Dit is allemaal persoonlijk en een kwestie van smaak.

Als je eenmaal een keuze hebt gemaakt, is het verstandig om meer te weten te komen over de binnenkant van het instrument, zeker als deze tweedehands is. Want een piano kan er mooi uitzien, dat zegt niets over de technische staat ervan. Een piano heeft meer dan 12.000 onderdelen, waarvan er bovendien zo’n 10.000 kunnen bewegen. En die onderdelen hebben onderhoud nodig. Een piano die regelmatig is gestemd en onderhouden, zal in een betere conditie verkeren dan een instrument dat jarenlang is verwaarloosd.
Er zijn een aantal belangrijke piano-onderdelen waar je op kunt letten als je overweegt om een tweedehands piano aan te schaffen. In dit blog zet ik uiteen welke onderdelen dat zijn.

Ook heb ik een checklist gemaakt met toelichting van deze belangrijke onderdelen. Die kun je hieronder downloaden. Handig voor als je een piano gaat bezichtigen.

Zangbodem en ribben

De zangbodem is het hart van de piano. Hij is gemaakt van sparren- of vurenhout en zorgt ervoor dat de trillingen van het geluid (die ontstaat bij het indrukken van een toets waardoor de hamer tegen de snaar slaat) worden overgebracht. Een goede zangbodem versterkt lagere frequenties en absorbeert de hogere frequenties. Hierdoor ontstaat er een geluid dat we als prettig ervaren.

Bij een piano zit de zangbodem aan de achterkant, bij een vleugel aan de onderkant. Kijk goed of je scheurtjes in het hout ziet. Een klein scheurtje hoeft niet direct een ramp te betekenen, maar meerdere scheuren betekent dat de piano zijn volume niet meer kan bereiken en dat er veranderingen van klank ontstaan op en rondom de plekken waar de scheuren zitten. Als de scheuren zijn dichtgemaakt met vulmiddel en dit op een professionele manier is gedaan, dan hoeft dat geen probleem te zijn.

De ribben zijn de dikke houtlatten die zijn vastgelijmd aan de zangbodem. Kijk goed of deze ribben nog vastzitten. Mocht je een scheurtje zien en de rib zit nog vast aan beide kanten van het scheurtje, dan hoef je dit niet per se te laten repareren. Maar als de rib nog maar aan één kant van de scheur vastzit, dan heeft dat absoluut vervelende gevolgen voor de klank: de trilling van de snaren wordt dan onderbroken en je krijgt nare bijgeluiden. 

Hamerkop

De hamerkop is een cruciaal onderdeel van de piano. Bij het indrukken van een toets wordt de hamerkop in beweging gebracht en slaat deze tegen de snaren. De snaren beginnen te trillen waarmee het pianogeluid ontstaat. Een bassnaar is aanzienlijk dikker dan de snaren van de hoge tonen, de zogeheten discant. Er is namelijk veel meer energie nodig om een bassnaar in trilling te brengen. De hamerkop is gemaakt van gevlochten wol die strak om de zogeheten hamernoot wordt geperst. Een hamerkop slaat tienduizenden keren tegen de snaren aan waardoor er groeven ontstaan op het aanslagpunt. Het aanslagpunt wordt hierdoor groter en dat zorgt voor vervorming en minder boventonen. Als de hamerkoppen hele duidelijke groeven hebben, worden ze geschuurd en glad gemaakt zodat het aanslagpunt weer klopt en alle snaren weer gelijktijdig en met dezelfde kracht worden geraakt door de hamerkop.
Kijk goed of de hamerkop de vorm van een waterdruppel heeft. Het gedeelte van de hamerkop dat tegen de snaren slaat moet rond zijn. Als hij dat niet meer is, dan is de hamerkop scheef afgeschuurd en dat geeft een enorm verlies aan geluidskwaliteit: scherpe en doffe tonen tonen hoor je dan door elkaar. Dit betekent dat de hamerkoppen vervangen moeten worden en dat is een prijzige aangelegenheid.

Stempen

De stempennen zijn het onderdeel waar een pianostemmer zijn/haar stemhamer op plaatst om de piano te stemmen. Door aan de stempen te draaien verandert de snaarspanning en verhoog of verlaag je de toonhoogte van deze snaar. Een stempen gaat door het gietijzeren frame en draait zich vast in het stemblok wat hier direct achter verscholen zit. Het is van belang dat stempennen stevig vastzitten in het blok. Een stempen die loszit heeft een snelle ontstemming van het instrument tot gevolg: de spanning op de snaar zal erdoor verslappen en de toonhoogte zakken. Als je ziet dat de stempennen beschadigd zijn, onder verschillende hoeken in het gietijzer steken of als ze zijn uitgezakt, dan raad ik de aanschaf van dit instrument af.
Helaas is het stemblok zelf niet zichtbaar dus valt de conditie daarvan met het blote oog niet vast te stellen. Dit kan een pianostemmer doen door aan de stempen te draaien. Ik heb wel eens een piano gestemd waarvan ik een aantal stempennen met de hand (!) kon draaien, zo los zaten die in het stemblok. Dan weet je voldoende en kan er een kruisje doorheen.

Snaren

Een piano heeft meestal 88 toetsen en ongeveer 230 snaren. Een goede snaar heeft een metaalkleur (met uitzondering van de bassnaren, die zijn omwikkeld met koper) en is glad (vrij van braampjes en oneffenheden). Staal kan roesten als gevolg van een te hoge luchtvochtigheid. Als snaren roesten worden ze broos en dat heeft twee vervelende gevolgen: de klank wordt doffer en het risico op snaarbreuk neemt toe.  Kijk dus altijd goed naar de toestand van de snaren. Het vervangen van een enkele snaar kost gemiddeld 20 to 30 euro dus reken maar uit. Het vervangen van een bassnaar is nog een stukje duurder omdat die is voorzien van koperomwinding en op maat zal moeten worden gemaakt. Snaren die in goede conditie zijn gaan ontzettend lang mee.

Kam

De trilling van de snaren wordt door de kam overgebracht naar de zangbodem van de piano. Als er scheuren in deze kam zitten dan wordt de trillingsoverdracht verstoord. Dit hoor je direct. Bovendien is een piano met een gescheurde kam niet meer stemvast te krijgen. Restauratie is prijzig en om die reden betekent dit voor een goedkope piano vrijwel altijd een total loss.
Zit er een scheur in of mist er een stuk uit de kam: niet kopen.

Zitten, spelen en goed luisteren

Niet alleen je ogen kunnen schade of fouten aan een piano vaststellen, ook je oren kunnen dat. Ga achter je beoogde piano zitten, bespeel het en luister goed naar wat je hoort en voelt: de klank, eventuele kraakjes, getik, bijgeluiden, haperingen of verschillen in klank tussen toetsen et cetera.
Speelt het instrument voorspelbaar en is de reactie bij alle toetsen nagenoeg hetzelfde en adequaat? En komen de toetsen nadat je ze hebt ingedrukt allemaal met dezelfde snelheid omhoog? Dan loopt het pianomechaniek soepel en is je instrument voldoende afgeregeld.
Ervaar je juist grote verschillen? Of hoor je veel gekraak en bijgeluiden? Dan kan dit een aanwijzing zijn voor een gebrek aan onderhoud. Bij twijfel: niet doen.

Koop je een piano van een particulier, dan is het altijd verstandig om te vragen wie de piano heeft gestemd en/of onderhouden. Diegene kan je meer informatie over de (recente) geschiedenis van het instrument geven.

Ik hoop dat de beschreven aandachtspunten je helpen bij het maken van je keuze.
Heb je nog vragen of wil je mijn hulp inschakelen als aankoopbegeleider, neem dan contact met me op. Ik sta voor je klaar.